बाँके  । आज कुशे औँसी अर्थात् बुबाको मुख हेर्ने दिन। हिन्दू धर्मावलम्बीले आफ्ना बुबालाई मीठो खाना, मिष्ठान्न, नयाँ तथा राम्रा कपडा र विभिन्न उपहार दिएर सम्मान गर्दै कुशे औँसी मनाउने गर्छन्। यस दिनलाई बुबा दिवस तथा पितृ दिवसका रूपमा समेत लिइन्छ।

भाद्रकृष्ण औँसीका दिन पर्ने कुशे औँसीमा जीवित बुबालाई विशेष सम्मान गर्ने तथा दिवंगत बुबाको सम्झनामा श्राद्ध, तर्पण, दान तथा पुण्य गर्ने धार्मिक परम्परा छ।

छोराछोरीले बुबाको मुख हेरेर आशीर्वाद लिने, मिठो खानेकुरा तथा कपडा र अन्य सामग्री दिएर सम्मान गर्ने गर्छन्। टाढा रहेका छोराछोरीसमेत यस अवसरमा घर फर्किएर बुबासँग भेटघाट गर्ने र सम्मान व्यक्त गर्ने चलन छ।

बुबा दिवंगत भएका व्यक्तिले भने पितृको सम्झनामा श्राद्ध तथा तर्पण गर्ने गर्छन्। उनीहरू गोकर्ण, विष्णुपादुका तथा अन्य पवित्र तीर्थस्थलमा पुगेर स्नान, श्राद्ध, तर्पण तथा दान गर्ने गर्छन्। तीर्थस्थल जान नसक्नेहरूले आफ्ना पुरोहित वा कर्मनिष्ठ ब्राह्मणमार्फत तर्पण, दान तथा अन्य धार्मिक कर्म गर्ने परम्परा पनि रहेको छ।

कुशे औँसीलाई गोकर्ण औँसी पनि भन्ने गरिन्छ। विशेषगरी काठमाडौँको गोकर्णमा यस दिन दिवंगत पितृको सम्झनामा श्राद्ध तथा तर्पण गर्नेको भीड लाग्ने गर्छ। पवित्र तीर्थस्थलमा पुगेर पितृको नाममा गरिने श्राद्ध, तर्पण तथा दानबाट दिवंगत आत्माले शान्ति पाउने धार्मिक विश्वास छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार भाद्रकृष्ण औँसी अर्थात् अमावश्याका अधिपति पितृ हुन्। मानिसले जीवनका सुख-दुःख र अन्धकारमय समयमा समेत आफ्ना आमा-बुबालाई सम्झने भएकाले अमावस्याका दिन पितृको विशेष स्मरण र सम्मान गर्ने परम्परा बसेको विश्वास गरिन्छ। यही धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यतासँग जोडिएर कुशे औँसीमा बुबा र पितृप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्ने चलन रहेको हो।

कुशे औँसीका दिन कुश ग्रहण गर्ने धार्मिक परम्परा पनि छ। हिन्दू धार्मिक कर्मकाण्डमा कुशलाई पवित्र वनस्पतिका रूपमा प्रयोग गरिन्छ। श्राद्ध, तर्पण, पूजा तथा अन्य धार्मिक कार्यमा कुशको प्रयोग हुने भएकाले यस दिन कुश घरमा भित्र्याउने र धार्मिक कर्ममा प्रयोग गर्ने चलन रहेको छ।

नेपाली संस्कृतिमा ठूलालाई आदर र सम्मान तथा सानालाई माया र स्नेह दिने परम्परा छ। त्यसै संस्कारअनुसार छोराछोरीलाई जन्म दिने, हुर्काउने, शिक्षा तथा संस्कार दिने र जीवनको बाटो देखाउने बुबाको स्थान विशेष मानिन्छ। बुबाप्रति सम्मान र कृतज्ञता व्यक्त गर्ने विशेष अवसरका रूपमा कुशे औँसीलाई लिइन्छ।

छोराछोरीलाई आमा-बुबाकै प्रतिरूप मानिन्छ। त्यसैले माता(पिताको आदर र सत्कार गर्नु आफ्नो अस्तित्व, विगत र जीवनको आधारलाई सम्मान गर्नु पनि हो। विगतलाई स्मरण गर्दै भविष्यको यात्रामा अघि बढ्ने सन्देशका रूपमा पनि मातृ तथा पितृ दिवसलाई लिने गरिन्छ।

जीवित बुबा भएका व्यक्तिले उहाँको मुख हेरेर आशीर्वाद लिने र आफूले सकेअनुसार मीठो खानेकुरा, कपडा तथा विभिन्न सामग्री दिएर सम्मान गर्छन्। बुबा नहुनेहरूले भने उहाँको सम्झनामा श्राद्ध, तर्पण तथा दान गर्छन्। यसरी कुशे औँसीले जीवित बुबाप्रति सम्मान र दिवंगत पितृप्रति श्रद्धालाई एउटै धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परासँग जोडेको छ।

बुबाको मुख हेर्ने चलन वैदिक कालदेखि नै चलिआएको धार्मिक विश्वास छ। पितृ पक्षको दृष्टिले पनि यस दिनलाई महत्वपूर्ण मानिन्छ। जीवित बुबाको सेवा, सम्मान र आशीर्वाद ग्रहण गर्नु तथा दिवंगत पितृको सम्झनामा धार्मिक कर्म गर्नु नेपाली समाजमा पुस्तौँदेखि चलिआएको परम्परा हो।

आधुनिक जीवनशैलीका कारण परिवारका सदस्यहरू रोजगारी, अध्ययन तथा विभिन्न कामका लागि टाढा-टाढा बस्नुपर्ने अवस्था भए पनि कुशे औँसीका दिन बुबासँग भेटघाट गर्ने र सम्मान व्यक्त गर्ने परम्परा अझै कायम छ। प्रत्यक्ष भेट्न नसक्नेहरूले फोन तथा अन्य माध्यमबाट बुबालाई सम्झने र शुभकामना दिने गर्छन्।

धार्मिक मान्यताअनुसार मानिसको भौतिक शरीर नष्ट भए पनि पितृप्रतिको स्मरण र सम्मान कहिल्यै समाप्त हुँदैन। त्यसैले कुशे औँसी केवल बुबालाई उपहार दिएर मनाउने दिन मात्र नभई आफूलाई जन्म दिने, हुर्काउने र जीवनको बाटो देखाउने अभिभावकप्रति सम्मान, कृतज्ञता र श्रद्धा व्यक्त गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ।

जीवित बुबाको सम्मान र दिवंगत पितृको सम्झनामा गरिने श्राद्ध, तर्पण तथा दानले नेपाली समाजमा रहेको पारिवारिक मूल्य, संस्कार र पुस्ताबीचको सम्बन्धलाई समेत निरन्तरता दिँदै आएको छ।